Trà đen túi lọc là loại túi lọc dễ dùng nhất: chịu được nước sôi từ máy, ra màu đỏ nâu trong vài phút, pha nguyên chất, pha sữa hay làm trà đá đều được. Vì dễ nên cũng ít người hỏi kỹ bên trong túi có gì, vì sao có túi phẳng, có túi gấp đôi đính ghim, và vì sao cùng một túi mà người pha ra ngon, người pha ra chát. Bài này không bàn lại vùng trồng hay ký hiệu phân hạng của trà nguyên lá, chỉ đi vào phần túi lọc: các cỡ mảnh thường gặp và cách tự xem, đọc nhãn hỗn hợp và hương, các kiểu túi và chiếc ghim, pha nóng, pha đá, pha sữa từ túi, rồi xem bã và cất hộp.
Trong túi trà đen là gì: hạt CTC, fannings và dust
Trà đen túi lọc thường sử dụng một trong hai nhóm nguyên liệu. Nhóm thứ nhất là hạt CTC, được tạo bằng cách nghiền, xé và cuộn lá trà đã héo. Hạt nhỏ, cứng, có màu đen nâu và được sàng thành nhiều kích cỡ. Loại dùng cho túi lọc thường có kích thước nhỏ, trên chứng từ thương mại ghi PF, PD hoặc D. Nhóm thứ hai là mảnh trà orthodox sau khi sàng, gọi là fannings. Phần mịn hơn được gọi là dust. Trà Sri Lanka thường sử dụng ký hiệu BOPF hoặc Dust 1. Những ký hiệu này thể hiện kích cỡ nguyên liệu, không phải thứ hạng chất lượng.
Mảnh trà nhỏ chiết xuất nhanh, giúp một túi 2 g tạo nước đỏ sẫm chỉ sau 2–3 phút. Trong khi đó, trà cánh dài có thể cần đến 5 phút. Để kiểm tra nguyên liệu, hãy cắt một túi và đổ trà lên đĩa trắng. Hạt CTC giống những viên tròn nhỏ, khá đều, màu đen hoặc nâu đỏ và có độ cứng. Fannings là mảnh lá dẹt, hơi xoắn, kích thước không đồng đều. Dust có dạng bột mịn gần như bụi.
Nếu thấy nhiều cuộng vàng nhạt hoặc xơ trắng, nguyên liệu có thể chứa nhiều cuộng. Mảnh trà xám bạc, mất độ bóng đen có thể là dấu hiệu bảo quản lâu. Nếu xuất hiện cánh hoa hoặc vỏ cam, sản phẩm có thể đã được phối trộn thêm nguyên liệu. Khi ngửi trà khô, nên có hương mạch nha, gỗ khô hoặc trái cây sấy nhẹ. Mùi khói lạ hoặc ẩm mốc là dấu hiệu cần lưu ý.
Đọc nhãn hộp trà đen túi lọc: hỗn hợp, hương và các con số
Phần lớn trà đen túi lọc là sản phẩm phối trộn từ nhiều nguồn nguyên liệu. Nhà sản xuất kết hợp các loại trà để giữ hương vị ổn định giữa các lô. Trà Assam tạo vị mạch nha đậm, trà Kenya cho màu đỏ và vị sắc. Trà Ceylon mang vị tươi, còn trà từ các vùng khác, gồm Việt Nam, thường được dùng làm nền. English Breakfast chỉ là tên một kiểu phối trộn, không quy định tỷ lệ cụ thể. Vì vậy, cần kiểm tra xuất xứ nguyên liệu và nơi đóng gói trên hộp. Hai địa điểm này có thể khác nhau.
Thông tin thứ hai là bảng thành phần, được ghi theo thứ tự khối lượng giảm dần. Trà đen 100% khác với loại bổ sung hương bergamot, vỏ cam hoặc hương đào. Earl Grey vốn là trà đen có hương cam bergamot, nên việc ghi hương liệu là bình thường. Vấn đề xuất hiện khi sản phẩm mang tên trà đào hoặc trà vải nhưng không làm rõ nguồn hương. Người mua cần phân biệt hương từ quả thật và hương liệu. Thông tin thứ ba là khối lượng tịnh chia cho số túi. Mỗi túi thường chứa khoảng 1,8–2,5 g trà, còn loại dành cho quán có thể nặng hơn.
Về chất lượng, tiêu chuẩn quốc tế ISO 3720 quy định một số chỉ tiêu đối với trà đen. Chẳng hạn, chất tan trong nước không dưới 32%, còn tro tổng chiếm khoảng 4–8% khối lượng khô. Tại Việt Nam có TCVN 1454 về chè đen. Người mua không thể tự kiểm tra các chỉ tiêu này bằng mắt thường. Tuy nhiên, có thể hỏi người bán về hồ sơ công bố sản phẩm và kết quả kiểm nghiệm.
Trà đen túi lọc
Túi gấp hai ngăn có ghim, túi phẳng hàn nhiệt và chuyện chiếc ghim
Trà đen túi lọc có hai kiểu túi giấy chính. Kiểu thứ nhất là túi phẳng một ngăn, gồm hai lớp giấy ép dính mép bằng nhiệt, có hoặc không có dây. Kiểu thứ hai là túi gấp hai ngăn, được tạo từ một dải giấy gấp thành hai khoang chứa trà. Đầu túi được gấp nếp, buộc dây hoặc cố định bằng ghim kim loại nhỏ. Kiểu túi hai ngăn gắn với máy đóng túi do hãng Teekanne của Đức phát triển cuối thập niên 1940. Thiết kế này giúp nước đi qua hai mặt mỗi khoang, khiến trà chiết xuất đều và nhanh hơn túi phẳng.
Túi phẳng hàn nhiệt cần một phần sợi nhựa trong giấy để liên kết mép khi ép nóng. Vì vậy, loại túi này không hoàn toàn làm từ giấy. Túi gấp buộc chỉ, không ghim, thường không cần thành phần đó. Ghim kim loại là mẩu thép hoặc nhôm rất nhỏ, nằm phía trên túi. Khi pha đúng cách, ghim thường không ngập trong nước. Chúng tôi chưa biết bằng chứng cho thấy ghim gây hại khi pha trà thông thường.
Rủi ro đáng chú ý xuất hiện khi hâm cốc trà còn túi ghim kim loại trong lò vi sóng. Kim loại có thể gây tia lửa trong quá trình hâm nóng. Khi bỏ túi vào đống ủ phân hoặc thùng rác hữu cơ, cần tháo ghim trước. Ngoài ra, một số giấy lọc được bổ sung nhựa tăng độ bền khi ướt để tránh rách túi. Thành phần cụ thể phụ thuộc vào nhà sản xuất giấy. Người mua có thể hỏi người bán nếu muốn biết rõ vật liệu sử dụng.
Pha trà đen túi lọc nóng: nước sôi, thời gian và có nên bóp túi
Khác với trà xanh, trà đen cần nước nóng để chiết xuất tốt. Tỷ lệ cơ bản là một túi cho 200–250 ml nước vừa sôi, khoảng 95–100°C. Thời gian ngâm từ 3–5 phút. Ngâm 3 phút cho vị nhẹ, phù hợp uống nguyên chất. Ngâm 5 phút tạo vị đậm hơn, thích hợp pha cùng sữa hoặc chanh. Hạt CTC mịn có thể chỉ cần 2,5 phút. Túi hai ngăn chứa fannings thường cần 4–5 phút. Có thể rót nước sôi lên túi hoặc thả túi vào nước nóng. Nếu cốc dày và lạnh, nên tráng bằng nước sôi trước khi pha.
Trong phút đầu, nhúng túi lên xuống vài lần rồi để yên. Việc bóp túi phụ thuộc vào khẩu vị. Nước đọng trong túi đậm hơn nước trà trong cốc. Khi bóp, màu nước sẫm hơn và vị chát tăng lên. Nếu thích vị tròn, chỉ cần nhấc túi, tựa vào thìa vài giây cho ráo rồi bỏ. Khi pha trà sữa, nên thêm sữa sau khi đã lấy túi ra. Sữa làm giảm nhiệt độ nước và ảnh hưởng đến quá trình chiết xuất. Không nên để túi ngâm liên tục trong cốc. Sau khoảng 7–8 phút, vị chát thường tăng nhanh hơn độ đậm.
Khi pha bằng ấm cho nhiều người, dùng khoảng một túi cho mỗi 200 ml nước. Ngâm đủ thời gian rồi lấy toàn bộ túi ra. Chất lượng nước cũng ảnh hưởng đáng kể đến trà đen. Nước cứng chứa nhiều canxi dễ tạo lớp váng mỏng trên bề mặt, khiến màu nước xỉn và vị kém rõ. Nước lọc mềm thường giúp trà có màu đỏ trong và sáng hơn.
Pha trà đá, trà chanh và trà sữa ở nhà từ túi lọc
Trà đen túi lọc là nguyên liệu tiện lợi để pha đồ uống lạnh nếu biết cách chuẩn bị cốt trà. Công thức cơ bản là pha đậm gấp đôi rồi làm loãng bằng đá. Dùng hai túi với khoảng 150 ml nước sôi, ngâm 4–5 phút rồi nhấc túi ra. Sau đó, rót trà vào cốc đầy đá để nước đá tan bù lại lượng nước. Trà đen pha đậm khi nguội từ từ thường xuất hiện màu đục như sữa loãng. Hiện tượng này gọi là trà bị kem, do một số hợp chất trong trà kết hợp khi nhiệt độ giảm. Hiện tượng không gây hại nhưng làm nước trà kém đẹp.
Để pha lạnh, dùng hai túi trà với 500 ml nước lọc, đặt trong ngăn mát khoảng 6–8 giờ. Nước trà thường trong, ít chát và nên uống trong ngày. Với trà chanh, hãy vắt chanh sau khi đã lấy túi trà ra. Axit trong chanh khiến nước chuyển sang màu đỏ cam sáng và nhạt hơn. Đây là phản ứng bình thường, không phải dấu hiệu trà kém chất lượng. Với trà sữa, cần pha cốt đủ đậm để giữ vị trà khi thêm sữa.
Công thức trà sữa là dùng ba túi với 150 ml nước sôi, ngâm khoảng 5–6 phút. Ép nhẹ túi rồi thêm sữa tươi hoặc sữa đặc tùy khẩu vị. Hạt CTC thường tạo cốt trà sữa đậm hơn fannings cùng khối lượng. Nếu muốn nấu trà trực tiếp với sữa, hãy cắt túi, đổ trà ra nồi rồi lọc sau khi đun. Không nên đun nguyên túi vì giấy có thể rách. Phần nhựa hàn nhiệt cũng không phù hợp để đun sôi kéo dài.
Xem bã trong túi sau khi pha và cất hộp đã mở
Sau khi pha, đừng vứt túi trà ngay. Hãy cắt túi đã ráo và đổ bã ra đĩa trắng để quan sát. Bã trà đen tốt thường có màu nâu đồng hoặc đỏ đồng khá đều, hơi sáng như đồng xu mới. Bã nâu xỉn, xanh sẫm lẫn lộn hoặc đen kịt có thể cho thấy lá oxy hóa không đều hoặc trà đã cũ. Ngửi bã khi còn ấm để kiểm tra hương. Trà nên có mùi chín, mùi mạch nha, không có mùi chua, khét hoặc ẩm mốc.
Quan sát nước trà trong cốc sứ trắng. Trà đen tốt thường cho nước đỏ nâu trong, có vòng sáng vàng cam ở mép khi nghiêng cốc. Nước đục, nâu đen và thiếu vòng sáng có thể do chất lượng trà kém hoặc ngâm quá lâu. Về bảo quản, trà đen bền hơn trà xanh vì đã trải qua quá trình oxy hóa gần hoàn toàn. Tuy nhiên, mảnh trà nhỏ vẫn mất hương theo thời gian và dễ hút mùi.
Sau khi mở hộp giấy, nên chuyển túi trà vào hộp thiếc hoặc túi zip kín. Bảo quản nơi khô, tối, tránh xa bếp, gia vị, cà phê và xà phòng. Vào mùa nồm miền Bắc, có thể bổ sung gói hút ẩm. Túi trà hút ẩm thường mềm, dính và dễ xuất hiện nấm mốc ở mép giấy. Không cần bảo quản trong tủ lạnh vì hơi nước dễ ngưng tụ khi đưa hộp lạnh ra môi trường ẩm. Hộp đã mở nên dùng trong khoảng 2–3 tháng để giữ hương rõ, dù hạn sử dụng còn dài.
Giới hạn của trà đen túi lọc và việc cần làm tiếp theo
Trà đen túi lọc mang lại vị đậm và sự tiện lợi, nhưng khó xác định nguồn gốc nguyên liệu. Mảnh trà nhỏ không cho thấy vườn trà, vụ hái hay độ tuổi của trà. Một hộp đẹp vẫn có thể chứa trà cũ. Trà đen có caffeine, khoảng 47 mg trong mỗi cốc 240 ml pha thông thường, theo Bộ Nông nghiệp Mỹ. Cốt trà pha đậm để làm trà sữa có thể chứa nhiều caffeine hơn. Người mất ngủ nên uống trước buổi chiều, còn người dạ dày yếu cần tránh uống lúc đói. Người thiếu máu thiếu sắt nên uống cách bữa ăn khoảng một giờ.
Nếu muốn thấy cánh trà dài và pha nhiều nước, bạn có thể tham khảo bài về trà đen nguyên lá. Bài viết hướng dẫn đọc ký hiệu phân hạng và quan sát cánh trà. Nếu thích vị nhẹ, ít chát khi pha tại văn phòng, hãy tham khảo bài về trà xanh túi lọc. Bài này hướng dẫn pha trà ở nhiệt độ thấp. Trong khi đó, bài về trà ô long túi lọc giới thiệu túi kim tự tháp có thể pha nhiều lần. Để so sánh các loại khác, hãy quay lại trang tổng hợp về trà túi lọc.
Trên Fortea, sàn thương mại điện tử chuyên các sản phẩm trà, bạn có thể hỏi người bán trước khi mua. Những thông tin cần xác định gồm nguyên liệu CTC hay fannings và xuất xứ trà. Đồng thời, hãy hỏi sản phẩm có tẩm hương liệu hay không. Cần kiểm tra kiểu túi phẳng, túi gấp có ghim và ngày sản xuất của lô hàng đang giao.
