Trà thảo mộc túi lọc là nhóm đa dạng nhất trong các dòng túi lọc: từ túi gừng, túi sả, túi atiso đơn loại tới những hộp phối năm bảy vị với tên gọi rất kêu. Điểm chung là nguyên liệu không phải lá chè, nên phần lớn không có caffeine, và điểm khó là mỗi thứ trong túi cần một cách pha khác nhau. Bài này không bàn lại từng loại thảo mộc mà chỉ đi vào phần túi lọc: trong túi thường có những bộ phận nào của cây, cỡ xay ảnh hưởng tới việc pha ra sao, pha thế nào khi một túi có cả lá, rễ và vỏ, đọc nhãn để phân biệt thực phẩm thông thường với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, tự kiểm tra một túi ra sao, và ai nên thận trọng khi uống thường xuyên.
Một túi thảo mộc có thể chứa những bộ phận nào của cây
Trà thảo mộc túi lọc có thể chứa nhiều bộ phận của cây, khác với trà xanh chỉ chứa lá chè. Mỗi nguyên liệu chiết xuất hương vị theo tốc độ riêng. Nhóm dễ pha nhất là lá bạc hà, tía tô, lá vối, lá atiso, lá sen và cỏ ngọt. Lá mỏng, cắt nhỏ thường ra vị trong 3–4 phút. Thân và cọng như sả hoặc thân atiso cứng hơn, cần thời gian hãm lâu hơn.
Rễ và củ là nhóm chiết xuất chậm nhất, gồm gừng, cam thảo, rễ atiso, rễ cỏ tranh và ngưu bàng. Vỏ cây như quế cũng cần hãm lâu vì cấu trúc khô cứng. Nhóm cuối cùng là hạt và ngũ cốc rang, gồm gạo lứt, đậu đen, ý dĩ và hạt muồng. Lớp bề mặt đã rang giúp nguyên liệu lên màu nhanh, nhưng cần hãm lâu để có vị ngọt bùi. Với túi chỉ chứa gừng hoặc sả, việc pha khá đơn giản. Tuy nhiên, hỗn hợp bạc hà, rễ cam thảo và gạo lứt rang lại khó pha hơn. Hãm ngắn giữ hương bạc hà nhưng cam thảo và gạo lứt chưa ra đủ vị. Hãm lâu giúp vị đậm hơn nhưng hương bạc hà bay mất, nước có thể hăng.
Nhà sản xuất thường khắc phục bằng cách điều chỉnh kích thước nguyên liệu. Rễ và vỏ được xay nhỏ hơn, trong khi lá giữ mảnh lớn hơn. Khi quan sát túi, nếu mảnh rễ và vỏ lớn ngang mảnh lá, cần chú ý thời gian pha. Thời gian hướng dẫn trên hộp có thể chưa đủ để phần rễ chiết xuất hết vị.
Cỡ xay nói gì về cách pha và về chất lượng
Túi thảo mộc có ba kiểu kích thước nguyên liệu, mỗi kiểu cần cách pha khác nhau. Kiểu thứ nhất là bột mịn, hạt nhỏ như cám, thường gặp ở gừng, atiso và quế. Bột chiết xuất nhanh, chỉ cần 2–3 phút để nước đủ màu và vị. Tuy nhiên, nước thường đục, có cặn lắng dưới đáy cốc. Nguyên liệu nghiền mịn cũng khiến người mua khó phân biệt củ gừng tốt với phần xơ bã. Kiểu thứ hai là mảnh cắt vụn cỡ 1–3 mm, phổ biến nhất trong túi giấy dẹt. Kích thước này cân bằng giữa tốc độ chiết xuất và độ trong của nước.
Kiểu thứ ba là mảnh lớn hoặc nguyên hạt, thường có trong túi lưới kim tự tháp hoặc túi giấy lớn. Nguyên liệu gồm lát gừng mỏng, đoạn sả và gạo lứt rang nguyên hạt. Loại này dễ quan sát nguyên liệu, cho nước trong nhưng cần nước thật sôi và thời gian hãm lâu. Một số loại cần tới 8–10 phút. Về chất lượng, mảnh càng lớn càng khó che giấu nguyên liệu kém. Hương tinh dầu cũng thường được giữ lâu hơn trong thời gian bày bán.
Bột mịn tiện cho người cần pha nhanh nhưng mất hương nhanh nhất sau khi mở hộp. Nguyên liệu cũng dễ vón cục khi gặp ẩm. Phần vụn và bột sau khi sàng nguyên liệu nguyên lá thường được dùng làm trà túi lọc giá rẻ. Đây không phải hàng thải. Tuy nhiên, nếu giá hộp thảo mộc túi lọc thấp bất thường so với nguyên liệu bán rời cùng loại, người mua nên hỏi về nguồn gốc.
Trà thảo mộc túi lọc
Pha thế nào khi một túi có cả lá, rễ, vỏ và hạt
Với túi thảo mộc đơn loại, hãy pha theo từng nhóm nguyên liệu. Túi lá như bạc hà, tía tô và lá vối dùng nước vừa sôi, đậy nắp, hãm 3–5 phút. Túi thân và cọng như sả cần nước sôi, hãm 5–7 phút. Túi rễ, củ và vỏ như gừng lát, cam thảo, quế cần nước sôi, đậy nắp, hãm 7–10 phút. Nếu nguyên liệu ở dạng bột, chỉ cần 3–5 phút. Túi hạt rang như gạo lứt và đậu đen dùng nước sôi, hãm 5–8 phút.
Với túi phối trộn, lấy thời gian của thành phần chiết xuất chậm nhất làm mốc rồi giảm nhẹ. Luôn đậy nắp để giữ tinh dầu của lá trong lúc chờ rễ ra vị. Người uống trà cả ngày tại văn phòng có thể hãm hai lần. Lần đầu hãm 3–4 phút, uống ngay để thưởng thức hương thơm. Lần sau thêm nước sôi và hãm lâu hơn để rễ và hạt tiết ra vị ngọt. Máy lọc nước nóng lạnh văn phòng thường cung cấp nước khoảng 85–90°C, tùy loại. Nhiệt độ này có thể chưa đủ để chiết xuất rễ và vỏ. Nếu có ấm siêu tốc, hãy ưu tiên sử dụng.
Không nên đun sôi túi trà trong nồi, đặc biệt với túi dập ghim kim loại hoặc túi lưới nhựa. Những loại túi này không được thiết kế để đun trực tiếp. Nếu muốn nấu lượng lớn, hãy mua nguyên liệu rời. Với trà thảo mộc pha lạnh, nên hãm bằng nước sôi vài phút trước khi thêm đá hoặc nước lạnh. Thảo mộc khô có thể chưa qua xử lý nhiệt, nên nước sôi giúp giảm nguy cơ vi sinh vật. Tuy nhiên, bước này không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn mọi nguy cơ nhiễm bẩn.
Đọc nhãn: thực phẩm thông thường hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe
Ở Việt Nam, trà thảo mộc túi lọc có thể được bán dưới hai nhóm sản phẩm. Phần lớn là thực phẩm thông thường, như trà gừng, trà sả và trà gạo lứt. Nhãn cần ghi tên, thành phần, khối lượng, ngày sản xuất, hạn dùng và hướng dẫn sử dụng. Đồng thời, phải có tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm theo quy định hiện hành. Nhóm thứ hai là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phải có số giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố. Nhãn cũng phải ghi khuyến cáo: “Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”. Dù thuộc nhóm nào, những quảng cáo như giảm cân, hạ mỡ máu, chữa mất ngủ, trị tiểu đường hoặc thải độc gan đều cần thận trọng.
Tiếp theo, hãy kiểm tra bảng thành phần được liệt kê theo khối lượng giảm dần. Một hộp trà atiso có thành phần bắt đầu bằng cỏ ngọt, rễ cỏ tranh rồi mới đến atiso. Khi đó, tên gọi chỉ phản ánh một phần nguyên liệu. Cũng cần xem bộ phận được sử dụng là lá, rễ hay hoa atiso. Mỗi bộ phận có giá trị khác nhau. Thứ ba, hãy tìm các nguyên liệu chứa caffeine trong sản phẩm mang tên thảo mộc. Chúng có thể gồm trà xanh, trà đen, lá mate, guarana hoặc bột cà phê xanh.
Cuối cùng, cần kiểm tra chất tạo ngọt và hương liệu. Nhiều túi thảo mộc chứa cỏ ngọt, đường, maltodextrin hoặc hương liệu bổ sung. Đây là thông tin quan trọng nếu bạn đang hạn chế đường hoặc muốn thưởng thức hương vị tự nhiên của cây.
Tự kiểm tra một túi thảo mộc tại nhà
Khi mở hộp mới, lấy một túi, cắt dọc rồi đổ nguyên liệu ra đĩa trắng. Dàn mỏng dưới ánh sáng ban ngày để quan sát. Với túi đơn loại, hãy kiểm tra độ đồng đều của nguyên liệu. Túi sả phải có mảnh xanh ngà, dạng sợi. Túi gừng lát cần có mảnh vàng nhạt, nhìn rõ xơ. Túi gạo lứt phải có hạt rang nâu đều, không cháy đen hoặc lẫn trấu. Với túi phối trộn, hãy thử nhận diện từng thành phần. Chúng có thể gồm mảnh lá xanh, rễ cam thảo vàng tươi, vụn quế đỏ nâu và hạt rang. Rễ cam thảo có vị ngọt khi cắn thử một mẩu. Nếu thấy nhiều mảnh gỗ xám không rõ nguồn gốc hoặc cọng nhiều hơn hẳn lá, hãy ghi lại.
Tiếp theo, kiểm tra độ ẩm và mùi lạ. Bột vón thành cục cứng, mùi ẩm như chiếu cũ hoặc mùi chua đều là dấu hiệu đáng ngại. Những đốm trắng xanh lấm tấm cũng có thể cho thấy nguyên liệu đã bị mốc. Không nên uống sản phẩm có dấu hiệu ẩm mốc, kể cả khi còn hạn sử dụng. Thảo mộc khô dễ nhiễm nấm mốc hơn chè vì nhiều loại không trải qua nhiệt độ cao khi chế biến.
Sau đó, hãm một túi đúng thời gian hướng dẫn trong cốc thủy tinh. Dùng túi thứ hai, hãm với thời gian dài gấp đôi rồi so sánh hai cốc. Nếu cốc hãm lâu thơm và đậm hơn rõ rệt, thời gian hướng dẫn có thể quá ngắn. Nếu nước chỉ đắng và hăng hơn, thời gian trên hộp đã phù hợp. Khoảng mười phút thử nghiệm giúp bạn tìm được cách pha thích hợp cho hộp trà đó.
Những ai nên thận trọng với trà thảo mộc túi lọc
Túi lọc khiến thảo mộc trông vô hại như trà thông thường. Vì vậy, nhiều người uống 5–6 túi mỗi ngày suốt nhiều tháng mà không cân nhắc rủi ro. Với phần lớn thảo mộc phổ biến, 1–2 túi mỗi ngày là mức sử dụng thông thường. Tuy nhiên, một số nguyên liệu cần thận trọng. Cam thảo chứa glycyrrhizin, dùng nhiều kéo dài có thể gây tăng huyết áp và hạ kali máu. Người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc tăng huyết áp nên hạn chế sản phẩm có cam thảo đứng đầu bảng thành phần.
Quế cassia chứa coumarin, nên người mắc bệnh gan và trẻ nhỏ cần tránh uống trà quế đậm hằng ngày. Bạc hà có thể khiến chứng trào ngược dạ dày thực quản nặng hơn ở một số người. Gừng và một số thảo mộc khác có thể tương tác với thuốc chống đông, thuốc tiểu đường hoặc thuốc huyết áp. Người đang sử dụng các thuốc này nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Phụ nữ mang thai và cho con bú cũng cần hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên trà thảo mộc phối trộn. Dữ liệu an toàn của từng loại cây trong những giai đoạn này thường còn hạn chế. Trẻ nhỏ chỉ nên dùng lượng ít và pha loãng.
Một điểm khác cần chú ý là các sản phẩm quảng cáo giảm cân, nhuận tràng hoặc thanh lọc. Chúng có thể chứa phan tả diệp, lô hội hoặc những thành phần gây nhuận tràng mạnh. Sử dụng kéo dài không mang lại lợi ích bền vững cho cân nặng. Ngược lại, chúng dễ gây rối loạn tiêu hóa và mất nước. Vì vậy, hãy đọc kỹ bảng thành phần trước khi uống trà thảo mộc hằng ngày.
Giới hạn của trà thảo mộc túi lọc và việc cần làm tiếp theo
Trà thảo mộc túi lọc tiện cho người làm văn phòng, đi công tác hoặc muốn uống nước ấm không caffeine buổi tối. Bạn không cần mất công thái gừng hay đập sả. Tuy nhiên, sự tiện lợi cũng có những hạn chế. Người mua khó quan sát nguyên liệu, túi phối trộn khó pha đều các thành phần. Hương thơm của lá cũng giảm nhanh sau khi mở hộp. Theo kinh nghiệm, hộp thảo mộc có túi để trần nên dùng hết trong khoảng 1–2 tháng sau khi mở. Hãy bảo quản trong lọ kín, nơi khô ráo và xa bếp. Thảo mộc vẫn là đồ uống, không phải thuốc, dù được đóng thành túi lọc.
Nếu uống thảo mộc chủ yếu vì hương cúc, hồng hoặc nhài, hãy tham khảo bài về trà hoa túi lọc. Bài viết giải thích những đặc điểm của hoa bị mất khi cắt vụn. Nếu thích vị chua ngọt và màu đỏ, bài về trà trái cây túi lọc sẽ phù hợp hơn. Nội dung giải thích vì sao nhiều sản phẩm chủ yếu chứa dâm bụt, táo sấy và hương liệu. Để so sánh các dòng sản phẩm, hãy xem trang tổng hợp về trà túi lọc.
Khi chọn trà thảo mộc túi lọc trên Fortea, sàn thương mại điện tử chuyên các sản phẩm trà, hãy hỏi người bán những thông tin quan trọng. Sản phẩm sử dụng bộ phận nào của cây? Tỷ lệ từng nguyên liệu trong túi phối trộn là bao nhiêu? Có chứa lá chè hoặc thành phần có caffeine không? Sản phẩm được công bố là thực phẩm thông thường hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe? Cuối cùng, hãy kiểm tra ngày sản xuất của lô hàng đang bán.
