Trà hoa hồng là loại trà hoa có vẻ ngoài đẹp nhất và cũng có nhiều hàng làm đẹp nhất. Một hũ nụ hồng tím hồng đều tăm tắp trông rất hấp dẫn, nhưng câu hỏi thật là hoa đó trồng để ăn hay để cắm, sấy thế nào, có được nhuộm thêm màu hay xịt thêm hương không. Bài này trả lời những câu đó: giống hồng nào dùng làm trà, nụ khác cánh ra sao, cách tự kiểm màu và kiểm hương tại nhà, trà hoa hồng khác trà đen hương hồng và quả tầm xuân thế nào, pha bao nhiêu nụ ở nhiệt độ nào, ai nên dè dặt, và cách cất cho màu khỏi phai.
Hoa hồng nào dùng được để pha trà
Trà hoa hồng cần được làm từ những bông hoa trồng phù hợp cho mục đích thực phẩm. Việt Nam trồng nhiều hoa hồng, nhưng phần lớn là hồng cắt cành để bán tại chợ và tiệm hoa. Loại này được chăm sóc để bông to, cánh dày và lâu tàn. Thuốc trừ sâu, trừ nấm có thể được phun gần ngày thu hoạch mà không tính thời gian cách ly để sử dụng làm trà. Vì vậy, không nên mua hoa hồng ở chợ về phơi để pha uống. Khi mua trà, hãy hỏi hoa được trồng làm thực phẩm hay lấy từ vườn hoa cắt cành.
Hoa hồng làm trà trên thị trường phần lớn nhập từ Trung Quốc. Giống phổ biến là hồng mai khôi (Rosa rugosa), có cánh mỏng, màu hồng tím, hương đậm và ngọt. Vùng trồng nổi tiếng là Bình Âm, tỉnh Sơn Đông. Vân Nam có giống hồng đỏ thẫm dùng làm bánh và trà, bông lớn và màu sậm hơn. Tại châu Âu và Trung Đông, hồng Damask (Rosa damascena) được sử dụng phổ biến. Giống này dùng sản xuất tinh dầu và nước hoa hồng tại Bulgaria, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran. Cánh hoa sấy có hương thơm giống nước hoa hồng dùng trong bánh ngọt.
Tại Việt Nam, một số trang trại ở Lâm Đồng và miền núi phía Bắc trồng hồng để làm trà, mứt. Tuy nhiên, sản lượng còn nhỏ. Người mua nên hỏi rõ địa điểm trồng và các chứng nhận liên quan. Người bán cung cấp được giống hồng, vùng trồng và mục đích canh tác thường đáng tin hơn nhãn chỉ ghi nụ hồng cao cấp.
Nụ hồng, cánh hồng hay bông nguyên: mỗi dạng hợp một cách dùng
Dạng phổ biến nhất là nụ hồng, được hái khi còn khép chặt, chưa bung cánh. Hoa thường được hái vào sáng sớm, khi hương đậm nhất, rồi sấy khô nguyên nụ. Nụ khô giữ hương lâu hơn cánh rời nhờ các lớp cánh xếp chặt. Khi cầm thấy chắc tay, lắc trong hũ có tiếng lách cách nhẹ. Lúc pha, nụ nở dần, hương tỏa từ từ, thích hợp pha ấm và pha nhiều nước.
Cánh hồng rời được tách từ hoa đã nở rồi đem sấy. Cánh ra màu và hương nhanh hơn nụ, chỉ cần vài phút. Loại này thích hợp trộn trà đen, pha trà lạnh, làm bánh hoặc trang trí đồ uống. Tuy nhiên, cánh dễ mất hương nếu bảo quản không kín và thường lẫn vụn. Bông nguyên nở xòe sấy lạnh là dạng mới hơn, thường dùng một bông cho mỗi cốc thủy tinh. Hình thức đẹp nhưng vị nhạt hơn nụ khi so cùng khối lượng. Ngoài ra còn có bột hồng dùng làm bánh hoặc đồ uống. Dạng này khó kiểm tra chất lượng nhất vì không còn nhìn thấy hoa.
Nụ nhỏ không đồng nghĩa với chất lượng kém. Nụ hồng mai khôi vốn nhỏ, chỉ bằng đầu ngón tay, thường thơm hơn nụ lớn của giống hồng lấy bông. Điều quan trọng là độ đồng đều. Hũ có nụ lớn nhỏ lẫn lộn, nụ đã bung, nhiều cuống và lá vụn thường được phân loại kém. Nếu uống hằng ngày, cánh hoặc nụ loại vừa là đủ. Nụ đồng đều và bông nguyên thích hợp làm quà hơn là dùng thường xuyên.
Trà hoa hồng
Nhận biết hoa hồng nhuộm màu và tẩm hương liệu tại nhà
Hoa hồng nhuộm màu và tẩm hương là rủi ro có thật, nhất là hàng đóng lại trong túi không nhãn. Hoa sấy tự nhiên thường phai màu và giảm hương theo thời gian, nên hàng tồn có thể bị xử lý để đẹp hơn. Có một số cách kiểm tra đơn giản tại nhà. Đầu tiên là thử bằng nước nguội. Thả 3–4 nụ vào cốc nước lọc ở nhiệt độ phòng, để khoảng 10 phút. Hoa sấy tự nhiên thường ra màu rất ít, nước chỉ ngả vàng nhạt. Nếu nước chuyển đỏ hồng hoặc tím hồng rõ, cần nghi ngờ hoa có phẩm màu.
Cách thứ hai là dùng giấy ăn. Bóp nhẹ một nụ đã ngâm ướt lên khăn giấy trắng. Vết hồng đậm bám trên giấy là dấu hiệu đáng ngờ. Cách thứ ba là quan sát nước pha nóng. Trà hoa hồng tự nhiên thường có màu vàng nhạt đến vàng hổ phách, đôi khi phớt hồng. Khi thêm vài giọt chanh, nước có thể hồng hơn do sắc tố anthocyanin thay đổi trong môi trường axit. Nước đỏ tươi ngay từ đầu và không đổi màu khi thêm chanh cũng cần được kiểm tra.
Về hương, hoa hồng khô tự nhiên có mùi ngọt nhẹ, hơi giống mật và trà. Sang nước thứ hai, hoa vẫn có thể giữ hương. Hàng nghi tẩm hương thường có mùi khô rất nồng, giống xà phòng hoặc nước xịt phòng. Mùi có thể bám tay khi cầm, nhưng gần như mất hẳn ở nước pha thứ hai. Nếu xuất hiện nhiều dấu hiệu bất thường, nên ngừng sử dụng và hỏi lại người bán. Các phép thử cảm quan chỉ giúp nhận diện nghi vấn, không thay thế kiểm nghiệm phẩm màu hoặc hương liệu.
Trà hoa hồng, trà đen hương hồng và quả tầm xuân không phải một thứ
Cùng tên gọi hoa hồng nhưng trên thị trường có ít nhất ba loại khác nhau. Nhầm lẫn giữa chúng dễ khiến người mua thất vọng khi pha. Thứ nhất là trà hoa hồng nguyên chất, chỉ gồm nụ hoặc cánh hồng sấy khô. Loại này không chứa lá chè, không có caffeine, vị nhẹ và hương hoa rõ. Thứ hai là trà đen hoặc trà xanh hương hồng. Lá chè được ướp hoa hồng tươi, trộn cánh khô hoặc bổ sung hương liệu. Trung Quốc có trà ướp hoa mai khôi theo cách tương tự trà nhài. Các hãng châu Âu thường bán trà đen trộn cánh hồng. Loại này chứa caffeine từ trà nền, vị đậm hơn và chất lượng phụ thuộc cả trà lẫn hoa. Khi mua, cần xem thành phần có hương liệu hay chỉ gồm trà và hoa.
Thứ ba là tầm xuân, hay rosehip, tức quả cây hồng dại, thường thuộc loài Rosa canina. Quả được cắt lát, sấy khô, cho nước màu cam đỏ và vị chua. Tầm xuân tươi chứa vitamin C, nhưng hàm lượng giảm khi sấy và hãm nóng. Loại này không có hương hoa hồng, thường được trộn với hibiscus trong trà trái cây châu Âu.
Nếu muốn uống trà thơm hoa vào buổi tối, nên chọn nụ hoặc cánh hồng. Nếu thích vị trà đậm kèm hương hoa, trà đen ướp hồng phù hợp hơn. Nếu cần vị chua và màu đỏ để pha trà đá, có thể chọn tầm xuân hoặc hibiscus. Đọc kỹ thành phần là cách nhanh nhất để phân biệt các loại này.
Cách pha trà hoa hồng cho thơm mà không chát
Cách pha trà hoa hồng khá đơn giản, nhưng hoa hồng chịu nhiệt kém hơn hoa cúc. Với nụ hồng mai khôi nhỏ, dùng khoảng 5–8 nụ, tương đương 1–2 gram cho 200 ml nước. Nhiệt độ phù hợp là 85–90°C, tức nước sôi để nguội vài phút. Nước quá nóng khiến hương bay nhanh và vị hơi chát, nhất là với cánh rời. Hãm nụ khoảng 4–5 phút, cánh rời khoảng 2–3 phút. Nụ có thể pha hai nước, nước sau hãm lâu hơn. Cánh rời thường chỉ ngon ở nước đầu. Nếu thích ngọt, thêm mật ong khi nước nguội dưới 60°C để giữ hương mật và hoa.
Hoa hồng có thể kết hợp với nhiều loại trà nền. Thêm 2–3 nụ vào trà đen hoặc ô long rang để tạo hương thơm và vị ấm. Khi đó, pha theo nhiệt độ của trà nền và thêm hoa sau khi tráng trà. Với trà xanh, nên dùng nước khoảng 80°C để tránh đắng. Hoa hồng cũng thích hợp pha cùng hoa cúc, kỷ tử hoặc một lát gừng mỏng. Để pha lạnh, ngâm khoảng 10 nụ với 500 ml nước nguội trong tủ lạnh từ 6–8 giờ. Sau đó lọc bỏ hoa và dùng trong ngày. Cách này cho nước thơm dịu, ít chát.
Lỗi thường gặp là dùng quá nhiều nụ vì nghĩ càng nhiều hoa càng thơm. Điều này khiến nước hơi đắng, chát và hương hoa trở nên nặng. Nếu pha đúng cách mà nước vẫn gần như không có mùi, hoa có thể đã cũ hoặc bảo quản không kín.
Ai nên dè dặt với trà hoa hồng và cách cất cho khỏi phai màu
Trà hoa hồng không chứa caffeine, vị nhẹ. Với người khỏe mạnh, uống 1–2 cốc mỗi ngày thường không đáng lo ngại. Người dị ứng phấn hoa cần thận trọng vì nhị hoa trong nụ và bông nguyên vẫn chứa phấn. Phụ nữ mang thai và cho con bú chưa có nhiều dữ liệu nghiên cứu riêng về loại trà này. Vì vậy, nên dùng vừa phải, tránh các sản phẩm pha nhiều thảo mộc không rõ thành phần. Người dùng thuốc điều trị lâu dài nên hỏi bác sĩ nếu muốn uống thường xuyên.
Nhiều quảng cáo cho rằng trà hoa hồng giúp đẹp da, điều hòa kinh nguyệt hoặc giảm cân. Tuy nhiên, những công dụng này chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy. Trà hoa hồng là đồ uống, không phải thuốc. Về bảo quản, ánh sáng, độ ẩm và mùi lạ là những yếu tố cần tránh. Ánh sáng khiến màu hồng tím chuyển dần sang nâu xám. Vì vậy, hũ thủy tinh trong suốt đặt trên kệ bếp sáng không phù hợp để bảo quản hoa.
Nên dùng hộp thiếc hoặc hũ tối màu, có nắp kín và gói hút ẩm. Đặt trong tủ, tránh xa bếp và gia vị vì cánh hồng dễ hút mùi. Hoa hồng khô bảo quản tốt thường giữ hương khoảng 6 tháng đến một năm, sau đó nhạt dần. Nếu nụ chuyển nâu, mềm, bóp không giòn hoặc có mùi ẩm, nên bỏ đi.
Giới hạn của trà hoa hồng và việc cần làm tiếp theo
Trà hoa hồng có một hạn chế rõ ràng: hương thơm nhưng vị khá nhẹ. Người quen uống trà lá thường thấy trà hoa hồng pha riêng giống nước thơm hơn là trà thông thường. Vì vậy, nhiều người dùng hoa hồng để phối cùng trà khác thay vì uống riêng. Đây cũng là loại hoa khó kiểm tra nguồn gốc. Hàng trong nước ít, hàng nhập qua nhiều khâu trung gian. Không nhiều người bán có phiếu kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cho từng lô.
Nếu muốn trà hoa có hương rõ nhưng vẫn giữ vị trà, bạn có thể tham khảo bài về trà hoa nhài. Bài viết giải thích cách ướp hoa vào lá chè qua nhiều lượt, thay vì chỉ trộn cánh khô. Nếu thích màu đỏ hồng và vị chua cho mùa nóng, trà hoa hibiscus là lựa chọn đậm màu hơn. Tuy nhiên, loại trà này có những lưu ý riêng về huyết áp.
Để tìm hiểu các loại hoa khác, trang tổng hợp về trà hoa so sánh hoa cúc, đậu biếc và oải hương. Nội dung cũng hướng dẫn nhận biết hàng kém chất lượng ở từng loại. Trên Fortea, sàn thương mại điện tử chuyên các sản phẩm trà, trà hoa hồng được phân thành nụ, cánh và trà ướp hồng. Người mua có thể so sánh đúng loại và hỏi về giống hồng, vùng trồng, cách sấy trước khi đặt số lượng lớn.
