Mua trà hoa tại Tuyên Quang: hoa khô không mốc, không lạ màu
Một túi hoa cúc vàng, một hũ nụ hồng, một gói hoa đậu biếc xanh tím: trà hoa dễ mua, dễ pha, đẹp mắt, và nhiều người chọn để thay chè cho người già, cho người không uống được caffeine, hay đơn giản là đổi vị. Nhưng hoa khô cũng là thứ dễ hỏng nhất trong các loại trà, nhất là ở nơi có mùa nồm ẩm như vùng đồi thấp Tuyên Quang. Chọn trà hoa Tuyên Quang cho an tâm cần nhìn ra mốc, nhận ra màu nhuộm và mùi xông, biết loại hoa nào ai nên dè dặt, và cất cho khỏi hỏng.
Trà hoa là gì: hoa khô pha nước và chè ướp hoa
Chữ “trà hoa” thường dùng cho hai loại khác nhau. Loại thứ nhất là hoa phơi hoặc sấy khô, pha trực tiếp với nước nóng, không có lá chè: hoa cúc, nụ hồng, hoa đậu biếc, đài hoa atiso đỏ, hoa oải hương. Loại này thường không có caffeine, trừ khi được trộn thêm chè.
Loại thứ hai là chè ướp hoa, phổ biến nhất là chè nhài: chè xanh được ủ chung với hoa nhài tươi cho hấp hương, hoa có thể được sàng bỏ hoặc để lại. Đây là chè thật, có caffeine như chè xanh. Nhiều người mua “trà hoa nhài” cho người già uống buổi tối vì tưởng là hoa khô, rồi không hiểu vì sao cả đêm khó ngủ.
Vì thế, khi mua trà hoa Tuyên Quang, câu đầu tiên nên hỏi là: gói này có chè không, hay chỉ có hoa. Đọc thành phần trên nhãn là cách chắc nhất. Gói ghi “hoa cúc 100%” khác với gói ghi “chè xanh, hoa nhài”, và cũng khác với gói ghi “trà hoa cúc” mà thành phần có thêm cỏ ngọt, hương liệu.
Ngoài hai loại trên còn có các gói phối trộn, ví dụ hoa cúc với kỷ tử, táo đỏ, cỏ ngọt, hoặc hoa hồng với chè đen. Những gói này tiện, nhưng càng nhiều thành phần thì càng cần đọc kỹ, vì mỗi thành phần lại có những người nên dè dặt riêng. Một gói trà hoa Tuyên Quang mua ở quầy đặc sản mà nhãn chỉ ghi chung chung “thảo mộc, hoa tự nhiên” thì chưa cho bạn biết đủ để quyết định.
Trà hoa bán ở Tuyên Quang thường từ đâu tới
Tuyên Quang mạnh về chè xanh và chè shan, còn trà hoa phần lớn là hàng đưa từ nơi khác về. Hoa cúc, hoa nhài, nụ hồng khô thường do các cơ sở ở đồng bằng Bắc Bộ hoặc Đà Lạt làm, có loại nhập khẩu. Những hũ hoa đóng sẵn ở siêu thị, quầy đặc sản các phường trung tâm thường có nhãn đầy đủ, ghi nơi sản xuất.
Ở vùng Hà Giang cũ, du lịch phát triển kéo theo nhiều quầy lưu niệm bán đủ loại gói hoa khô, lá khô cho khách. Theo những gì chúng tôi thấy qua các trang du lịch, nhiều gói được đóng túi zip đơn giản, dán tem in tên sản phẩm, không ghi rõ nơi làm, ngày làm. Không phải gói nào như vậy cũng kém, nhưng người mua không có cách nào biết hoa được phơi ở đâu, phơi bao lâu.
Mua làm quà mang về từ chuyến đi Hà Giang cũ thì càng nên chọn kỹ, vì người nhận sẽ tin món quà mà không hỏi lại. Ưu tiên gói có nhãn ghi tên, địa chỉ cơ sở chịu trách nhiệm, ngày đóng gói, hạn dùng. Nếu thích một gói không nhãn của bà con bán ở chợ phiên, hãy mở ra xem, ngửi kỹ, và chỉ mua lượng nhỏ để dùng ngay.
Mùa hoa tam giác mạch cuối năm trên cao nguyên đá kéo rất đông khách lên Hà Giang cũ, và các quầy hàng cũng bày nhiều sản phẩm mang tên hoa này. Tam giác mạch vốn là cây lương thực của đồng bào vùng cao, hạt làm bánh, nấu rượu. Nếu gặp gói “trà tam giác mạch”, hãy hỏi rõ làm từ hoa, từ hạt rang hay từ lá, và ai làm; đó là những câu hỏi bình thường của người mua cẩn thận.
Nhìn hoa khô: mốc, sâu mọt và bụi vụn
Đổ hoa ra đĩa trắng, nhìn dưới ánh sáng tự nhiên. Hoa khô tốt thường còn hình dáng tương đối nguyên, cánh khô giòn, màu tự nhiên của từng loại: cúc vàng nhạt đến vàng nâu, nụ hồng hồng nhạt đến tím sẫm, đậu biếc xanh tím. Lắc nhẹ thấy hoa rời nhau, không dính chùm.
Dấu hiệu mốc là những sợi tơ trắng hoặc xám bám ở nhụy, ở chỗ cánh chồng lên nhau, những đốm xanh đen, hoặc hoa dính vón thành cục. Hoa có mùi ẩm, mùi đất, mùi chua là đã hỏng. Nhụy hoa cúc nhiều phấn nên đôi khi trông như có bụi vàng, đó là bình thường; nhưng bụi xám, bụi trắng thì phải để ý.
Sâu mọt cũng hay gặp ở hoa khô để lâu: lỗ nhỏ trên cánh, bột vụn ở đáy túi, có khi thấy cả con mọt. Một túi nhiều vụn nát chiếm phần lớn khối lượng cũng là dấu hiệu hoa để lâu hoặc vận chuyển ẩu. Gặp những dấu hiệu này thì đừng cố pha uống, nhất là cho người già và trẻ nhỏ.
Với hoa đóng hũ kín, không mở ra được tại cửa hàng, hãy soi qua thành hũ dưới ánh đèn, xoay hũ xem đáy có nhiều vụn không, có hơi nước đọng trên thành hũ không. Hũ có giọt nước đọng bên trong là dấu hiệu hoa chưa đủ khô hoặc đã gặp chênh lệch nhiệt độ lớn, rất dễ mốc sau đó. Đọc thêm ngày đóng gói; hoa khô cũng như chè, càng mới càng thơm.
Màu lạ và mùi hắc: hoa nhuộm, hoa xông
Hoa khô tự nhiên thường phai màu dần theo thời gian, cánh không đều màu tuyệt đối. Một túi hoa đều màu chói, đỏ rực hay vàng tươi như mới hái dù đã đóng gói lâu, hoặc bóp nhẹ thấy màu dính sang tay, nên được xem lại. Thả vài bông vào chén nước ấm: hoa tự nhiên ra màu từ từ, nước nhạt dần; hoa nhuộm thường loang màu rất nhanh, màu nước đậm bất thường.
Mùi hắc như diêm, như khí lưu huỳnh là dấu hiệu nghi hoa đã được xông lưu huỳnh để chống mốc, giữ màu. Đây là cách làm từng được báo chí nhắc với một số loại hoa, dược liệu khô bán trôi nổi. Hoa xông lưu huỳnh thường có màu sáng đẹp, cánh hơi ẩm mềm, mùi hắc khi ngửi gần, pha ra có vị chua lạ.
Riêng hoa đậu biếc tự nhiên đã có màu xanh tím rất đậm và đổi sang tím hồng khi gặp chanh, nên đừng vì màu đẹp mà nghi oan. Điều cần xem là mùi và độ khô. Với bất cứ loại trà hoa Tuyên Quang nào, nếu nghi ngờ thì không mua; giá một túi hoa không đáng để đánh đổi.
Hoa trồng làm cảnh không phải hoa làm trà
Một chi tiết ít người để ý: hoa trồng để bán cắm, bán chậu cảnh thường được phun thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích để hoa đẹp, lâu tàn. Những bông hồng, bông cúc ấy không dành để ăn uống. Hoa làm trà cần được trồng riêng, chăm theo quy trình cho thực phẩm, có thời gian cách ly thuốc trước khi hái.
Vì thế, đừng tự phơi hoa hồng, hoa cúc mua ở chợ hoa về pha trà, và cũng nên dè dặt với những gói hoa khô không rõ nguồn. Khi mua trà hoa Tuyên Quang có nhãn, có thể hỏi người bán xem hoa trồng ở đâu, có vùng trồng riêng không, có giấy chứng nhận như VietGAP hay hữu cơ không. Không phải nơi nào cũng có, nhưng câu trả lời giúp bạn so sánh.
Nếu nhà có vườn, tự trồng vài khóm cúc, khóm hồng không phun thuốc rồi phơi lấy hoa là cách nhiều gia đình ở vùng đồi thấp vẫn làm. Phơi trong bóng râm thoáng gió, sấy lại nhẹ cho thật khô rồi mới cất. Hoa tự phơi không đẹp bằng hàng đóng hũ, nhưng bạn biết chắc nó từ đâu ra.
Với hoa nhài dùng ướp chè, chuyện cũng tương tự. Một gói trà hoa Tuyên Quang ghi là chè ướp nhài thì hương nhài nên đến từ hoa thật ủ cùng chè, không phải từ hương liệu xịt lên. Hỏi người bán ướp mấy lượt, hoa nhài lấy ở đâu, có sàng hoa ra không; người làm thật thường kể được, và thường cũng tự hào kể.
Ai nên dè dặt với trà hoa
Trà hoa không chứa caffeine không có nghĩa là ai uống cũng được. Người dị ứng với họ Cúc, ví dụ dị ứng phấn hoa cúc, cỏ phấn hương, có thể bị dị ứng với trà hoa cúc. Lần đầu uống một loại hoa mới, nên pha loãng, uống ít, để ý xem có ngứa, nổi mẩn, khó thở không.
Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, người đang dùng thuốc điều trị huyết áp, tiểu đường, thuốc chống đông, nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên một loại trà hoa, nhất là những loại ít được nghiên cứu ở người như hoa đậu biếc, hoặc những loại có thể ảnh hưởng huyết áp như đài hoa atiso đỏ. Đây là lời khuyên thận trọng chung, không phải chẩn đoán.
Với trẻ nhỏ, trà hoa pha loãng, không đường thỉnh thoảng uống thì bố mẹ tự cân nhắc, nhưng không nên thay nước lọc. Cũng nên nói thật: trà hoa không chữa được bệnh gì. Những lời quảng cáo hoa này giảm cân, hoa kia chữa mất ngủ, hoa nọ thải độc nên được nghe với sự dè dặt. Uống trà hoa vì thích hương vị là đủ. Nếu đang có bệnh cần điều trị, hãy đi khám, đừng trông vào một ấm trà; còn nếu chỉ muốn một thức uống ấm, dịu, không caffeine cho buổi tối, trà hoa là lựa chọn dễ chịu.
Cất trà hoa qua mùa nồm và những ngày mưa dầm
Ở phía Tuyên Quang cũ, những đợt nồm cuối đông đầu xuân và những tuần mưa kéo dài mùa hè là lúc hoa khô dễ mốc nhất. Hoa khô hút ẩm nhanh hơn chè vì cánh mỏng, xốp. Một hũ hoa mở nắp ra đóng vào mỗi ngày trong mùa nồm có thể mốc chỉ sau vài tuần.
Cách cất tốt nhất là hũ thủy tinh hoặc hộp nhựa thực phẩm có nắp kín, bỏ thêm một gói hút ẩm loại dùng cho thực phẩm, để chỗ khô, mát, tránh nắng. Mỗi lần lấy hoa dùng thìa khô, đừng cho tay ướt vào hũ. Mua lượng vừa đủ dùng trong một hai tháng thay vì cả năm.
Ở các bản vùng cao Hà Giang cũ, trời khô lạnh hơn nhưng nhiều nhà nấu bếp củi trong nhà, hoa để gần bếp dễ ngấm khói. Người mang trà hoa lên biếu ông bà nên dặn để hũ hoa ở buồng, cách xa bếp. Hoa đã có mùi khói, mùi ẩm, hay thấy đốm mốc thì bỏ đi, đừng phơi lại để uống.
Mua trà hoa ở Tuyên Quang qua kênh có người đứng tên
Ở các phường trung tâm như Minh Xuân, Nông Tiến, An Tường hay phường Hà Giang 1, Hà Giang 2, trà hoa thường có ở siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, quầy đặc sản. Ở các xã xa, nhiều người đặt qua mạng hoặc nhờ người nhà mua gửi về. Khi gửi lên vùng cao, bọc thêm túi kín ngoài hũ hoa để tránh mưa ẩm dọc đường.
Fortea là sàn thương mại điện tử chuyên các sản phẩm trà. Mua trà hoa Tuyên Quang trên đó hay ở bất cứ đâu, nên hỏi rõ thành phần có chè hay chỉ có hoa, hoa trồng ở đâu, ngày đóng gói, và xin ảnh chụp hoa thật, ảnh mặt sau bao bì trước khi chuyển tiền. Nhận hàng thì mở ra ngửi và nhìn ngay, thấy mốc hay mùi lạ thì chụp lại, báo người bán. Bài cẩm nang mua trà ở Tuyên Quang trên blog Fortea có tổng hợp thêm các nơi mua trà nói chung trong tỉnh.
Trà hoa đẹp nhất khi hoa còn khô, còn thơm, còn đúng màu tự nhiên của nó. Chọn kỹ một lần, cất đúng cách, là đủ cho nhiều ấm trà dịu nhẹ trong nhà. Quán cà phê, quán trà hay spa ở Tuyên Quang cần trà hoa số lượng lớn có thể nhắn người bán trên Fortea để hỏi giá sỉ và xin mẫu trước khi đặt hàng.
